Wpływ rodziców

Wpływ rodziców na kształtowanie się obrazu ciała dziecka

 

rodzina_05.jpg

Zaburzenia odżywiania to pojęcie ściśle związane z obrazem własnego ciała. Dlatego warto zapoznać się z tym jaki wpływ mogą mieć rodzice na kształtowani takiego obrazu ciała dziecka, który będzie sprzyjał jego zdrowiu, zwłaszcza, że to rodzice z reguły są najważniejszymi osobami oddziaływującymi na kreowanie wizerunku ciała swojego dziecka.

Warto najpierw określić, co w zasadzie oznacza ‘obraz własnego ciała’.  Jest to reprezentacja umysłowa wyglądu, która zawiera myśli, uczucia, oceny dotyczące tego, jak człowiek postrzega rozmiary swojego ciała, jego funkcje i możliwości. Związana jest również z orientacją we własnym ciele ( na powierzchni i wewnątrz ciała) i wiedzą na jego temat ( budowa i fizjologia). Taka reprezentacja zaczyna się tworzyć już w pierwszych tygodniach życia. W jaki sposób?

Dzieje się to między innymi poprzez modelowanie zachowań oraz kształtowanie opinii przez rodziców. Proces ten rozpoczyna się już wtedy, kiedy dziecko pojawia się na świecie i rodzice konfrontują swoje wyobrażenia i oczekiwania odnoście wyglądu noworodka (podobieństwo do członków rodziny, uroda, brak mankamentów), z rzeczywistością. Jeśli rodzice żywią przyjemne uczucia do dziecka, mają gotowość do realizacji jego potrzeb, także emocjonalnych, to u malca kształtują się pozytywne uczucia, które stanowią podstawę prawidłowego wizerunku ciała. Bardzo ważny w tym aspekcie jest dotyk rodzica. Niemowlę zdobywa wiedzę na temat własnego ciała- zaczyna odróżniać je od innych obiektów poprzez poruszanie się oraz czucie. Ręce opiekuna niejako wyznaczają granice ciała dziecka. Decydujące więc w tym okresie życia dziecka jest dostarczanie mu odpowiedniej stymulacji, takiej jak kołysanie, masowanie, głaskanie. 

Te postawy rodzicielskie i zachowania mają znaczenie także w późniejszych latach życia dziecka. Kiedy zaczyna ono rozumieć mowę, istotne stają się także  wszelkie komentarze dotyczące wyglądu - wszelkie uwagi, pochwały, krytyka, ale także ich brak, tzn. ignorowanie ciała, wyglądu dziecka (czy to  brak kontaktu fizycznego- przytulenie, pogłaskanie, trzymanie za rękę, czy też brak jakichkolwiek uwag dotyczących wyglądu ciała). Gdy dziecko wkracza w okres dojrzewania zmienia się jego ciało, postawy rodzicielskie stają się wtedy  szczególnie ważne ze względu na kształtowanie się kobiecości i męskości,  które to ścisłe związane są z odbiorem własnego ciała. Pojawia się duże zainteresowanie własnym wyglądem i funkcjonowaniem ciała. Wtedy najczęściej pojawiają się zaburzenia odżywiania.

Poza wszelkimi postawami rodziców wobec ciała dziecka, ważny jest także ich stosunek do jedzenia. Nadmierna na nim koncentracja – ograniczenie lub restrykcyjne unikanie niektórych pokarmów, jest  istotnym czynnikiem pojawienia się zaburzeń odżywiania a także uzależnień. Postawy rodziców wobec żywienia mają znaczący wpływ na kształtowanie się zaburzeń odżywiania u dzieci.

Kearney- Cooke  podaje wskazówki, jak rodzice mogą wspomóc kształtowanie się pozytywnego wizerunku ciała dziecka. Oto one:

  • Rodzice powinni od urodzenia zapewniać dziecku odpowiednią stymulację  sensoryczną, tzn. kołysać, masować, przytulać, głaskać.  Stały i łagodny kontakt fizyczny nie tylko zapewnia poczucie bezpieczeństwa, ale także uczy, że ciało może być źródłem i komfortu.
  • Zachęcanie dziecka do odkrywania siły fizycznej buduje poczucie kompetencji, co z kolei kształtuje poczucie własnej fizycznej skuteczności oraz pozwala odkrywać zachowania związane z panowaniem nad własnym ciałem.  Wysoki poziom poczucia własnej sprawczości skutkuje  postrzeganiem swojego ciała jako silnego, zdrowego, pełnego energii. Doświadczanie własnego ciała, jego pozytywnej części kształtuje się poprzez eksperymentowanie ciała w różnych formach ruchu, stąd rodzice powinni pozwalać dziecku na różne aktywności np. taniec, piłka nożna, sztuki walki, pływanie itd.
  • Kolejnym ważnym  zadaniem rodzica jest nauczenie dziecka  zwracanie uwagi na doznania płynące z własnego ciała. Te doznania to między innymi różne potrzeby fizyczne, takie jak głód, pragnienie, ale też różne stany jak na przykład zmęczenie.  Należy zachęcać dziecko do przyglądania się wewnętrznym  sygnałom i właściwej na nie reakcji.
  • Rodzice nie powinni pozwolić na jakiekolwiek negatywne komentarze i kpiny dotyczące wyglądu fizycznego, a jeśli takowe się już pojawią, zadaniem rodziców jest nauczyć dziecko,  jak powinno na nie reagować. Jeśli wyśmiewanie ma miejsce w szkole, dobrze jest, jeśli rodzic podejmie współpracę z nauczycielami.
  • Ważne jest też, by dziecko miało wiedzę na temat zmian, które będą zachodzić w jego ciele w okresie dojrzewania. Warto więc, by rodzice uświadamiali dzieci w tym zakresie oraz dzielili się własnymi przeżyciami z tego okresu życia
  • Dobrze jest, jeśli rodzice zachęcają do  samodzielnego określania  wizerunku własnego ciała, w taki sposób, żeby uwagi innych nie były kluczowe dla jego kształtowania się. Mogą także zachęcać dzieci, by sprawdzały, co przyjemnego mogą zrobić dla swojego ciała, tzn. na przykład podjąć aktywność fizyczną.
  • Wartościową umiejętnością, którą rodzice mogą nauczyć dzieci, przydatną nie tylko w kwestii kształtowania wizerunku własnego ciała, jest umiejętność  krytycznego podejścia do informacji zawartych w mediach , programach  telewizyjnych, , nie pokrywają się z rzeczywistością.

 

Wskazówki zaproponowane przez Kearney-Cooke określają, jaki wpływ mają rodzice na kształtowanie się obrazu ciała swojego dziecka. Zaabsorbowanie własnym wyglądem, ciężarem, rozmiarem ciała, kształtem sylwetki, , to wspólne kryteria dla różnych zaburzeń odżywiania, miedzy innymi anoreksji i bulimii. Jednocześnie te właśnie myśli i uczucia kształtują obraz własnego ciała. Stąd tak ważne jest, by rodzice wiedzieli, jakie ich zachowania mogą stanowić pewien rodzaj prewencji zaburzeń odżywiania u swoich dzieci.

Opracowanie: psycholog Anna Borowiec na podstawie Anna Brytek-Matera Obraz ciała obraz siebie,Warszawa 2008